« أَمْ أَبْرَمُوآ أَمْراً » « ابْرام » از مادّهء « برم » به معناى تابيدن و محكم كردن است . « 1 » [ أَبصار : ] « السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ » « أَبصار » از مادّهء « بصر » جمع « بصر » به معناى بينايى و چشم است . « 2 » [ أَبْصَرْنَا : ] « أَبْصَرْنَا وَ سَمِعْنَا » « أَبْصَرْنَا » از مادّهء « بصر » به معناى ديديم مىباشد . « 3 » [ أبعد : ] « ابعد » از مادّهء « بعد » به معناى دور تر است . « 4 » [ أَبَق : ] « إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ » تعبير به « أَبَق » از مادّهء « اباق » به معناى فرار كردن بنده ، از مولاى خود ، در اينجا ، تعبير عجيبى است ، و نشان مىدهد كه ، ترك اولاىِ بسيار كوچك تا چه حد در مورد پيامبران عالى مقام از سوى خداوند ، مورد سخت‌گيرى و عتاب واقع مىشود ، تا آنجا كه پيامبرش را بندهء فرارى مىنامد ! « 5 » [ إِبْكَارِ : ] « بِالْعَشِىِّ وَ الإِبْكَارِ » « إِبْكَارِ » ، « بين الطلوعين » را مىگويند . ممكن است « عَشِىّ » و « إِبْكَارِ » اشاره ، به دو وقت معين ، عصرگاهان و صبحگاهان باشد كه انسان آمادگى براى حمد و تسبيح الهى دارد ، چرا كه هنوز مشغول كار روزانه نشده ، و يا آن را به پايان رسانيده است . و ممكن است به معناى « دوام حمد و تسبيح » در تمام مدت شبانه روز باشد ، و اين تعبير معمول است كه فى المثل مىگوئيم : « صبح و شام از او مراقبت كنيد » ، يعنى هميشه . بعضى ، اين « حمد و تسبيح » را اشاره ، به « نمازهاى صبح و عصر » يا « تمام نمازهاى پنجگانه » دانسته‌اند ؛ در حالى كه ظاهر تعبير آيه ، مفهومى وسيع‌تر از آن دارد و نمازها ، مىتواند فقط مصداقى از آن باشد . « 6 » [ أَبْكَم : ] « أَحَدُهُمآ أَبْكَمُ لايَقْدِرُ » « راغب » در « مفردات » مىگويد : « أَبْكَم » از مادّهء « بكم » به معناى كسى است كه به طور مادرزاد گنگ متولد مىشود . بنابراين : كُلُّ أَبْكَمَ أَخْرَسُ وَ لَيْسَ كُلُّ أَخْرَسَ أَبْكَمُ : « هر ابكمى ، اخرس است اما هر اخرسى ، ابكم

--> ( 1 ) . زخرف ، آيهء 79 ( ج 21 ، ص 137 ) ( 2 ) . يونس ، آيهء 31 ( ج 8 ، ص 343 ) ؛ قصص ، آيهء 43 ( ج 16 ، ص 110 ) ؛ ص ، آيهء 45 ( ج 19 ، 326 ) ( 3 ) . سجده ، آيهء 12 ( ج 17 ، ص 153 ) ( 4 ) . سجده ، آيهء 21 ( ج 17 ، ص 176 ) ( 5 ) . صافات ، آيهء 140 ( ج 19 ، ص 171 ) ( 6 ) . مؤمن ( غافر ) ، آيهء 55 ( ج 20 ، ص 151 )